พระพรหม เทพแห่งการสร้าง

                     พระพรหม เทพแห่งการสร้าง...

               สวัสดีผู้อ่านทุกท่านนะครับ ในครั้งนี้นั้นผู้เขียนจะนำทุกท่านไปทำความรู้จักเกี่ยวกับ เทพผู้รังสรรค์ทุกสรรพสิ่งทั้งในโลกนี้และจักรวาลขึ้นมา และนามของเทพผู้นั้นก็คือ "พระพรหม" 1 ใน 3 มหาเทพผู้สูงสุดของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูนั่นเองครับ

                                             รูปของพระพรหม 1 ใน 3 มหาเทพของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู   

                               รูปภาพจาก :  https://travellingkrishnaite.wordpress.com/2016/08/25/brahma-the-creator-of-the-                                                                          universe-in-hindu-mythology/ 

               ประวัติและความเป็นมา

              พระพรหมเป็นเทพพระเจ้าองค์แรกในตรีมูรติ เป็นเทพแห่งการสร้างไม่ว่าจะเป็นโลก จักรวาลหรือสรรพชีวิตล้วนแต่ถูกสร้างโดยพระพรหมทั้งสิ้น พระพรหมนั้นมี 4 หน้า ในบางตำราเขียนว่ามี 5 หน้าโดยหน้าที่ 5 นั้นเป็นหน้าของผู้หญิง แต่ถูกพระศิวะเปิดตาที่ 3 เผาผลาญใบหน้านัั้นทิ้งไป สวมลูกประคำ มี 4 มือ (ของไทยจะมี 8 -10 มือ) แต่ละมือจะถือ ไม้เท้า, หม้อ, คัมภีร์ และช้อนตักไขเนย ในบางครั้งอาจเป็นคันธนูแทนหรือประคำก็ได้ ร่างกายมีสีแดง มีพาหนะเป็นหงส์ และมีพระชายาชื่อว่า พระสุรัสวดี เทพแห่งความรอบรู้และศิลปะวิทยาการ  

                                              รูปลักษณ์ของพระพรหมตามหลักศาสนาพราหมณ์-ฮินดู

                                                            รูปภาพจาก : http://www.mahamongkol.com/m/tag.php?id=119

              จุดกำเนิดของพระพรหมนั้นไม่มีแน่ชัดนัก เนื่องจากมีในศาสนาฮินดูมีหลายลัทธิทำให้มีจุดกำเนิดของพระพรหมที่แตกต่างกัน เช่น ในลัทธิบูชาพระวิษณุจะกล่าวไว้ว่าเกิดจากดอกบัวที่ผุดจากสะดือของพระวิษณุ ในลัทธิบูชาพระศิวะก็ได้กล่าวไว้ว่า เกิดจากพระศิวะนำมือขวามาถูกับมือซ้ายแล้วสะบัดออกไปกำเนิดเป็นพระพรหมขึ้นมา และในบางตำนานก็เขียนไว้ว่าเกิดจากไข่ทองที่เรียกว่า หิรันยครรภ์ ได้แบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนแรกเป็นท้องฟ้า ส่วนที่ 2 เป็นพื้นดิน และพระพรหมได้ก่อรูปร่างขึ้นมา

                                               รูปภาพจาก : https://www.wordzz.com/lord-brahma-hindu-god-creation/

               ตำนาน ความเชื่อ

              แต่เดิมนั้นพระพรหมเป็นเทพที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในบรรดา 3 เทพ คือ พระพรหม ผู้เป็นผู้สร้าง พระวิษณุหรือพระนารายณ์ เทพผู้รักษา และพระศิวะ เทพแห่งการทำลายล้าง โดยตามศาสนาพราหมณ์-ฮินดูนั้น พระพรหมเป็นเทพผู้สร้างโลกขึ้นมาโดยโลกจะมีอายุ 1 วันของพระพรหมและโลกจะดับสลายไปเมื่อจบวันนั้นไป โดยใน 1 วันของพระพรหมจะมีอายุถึง 2,160,000,000 ปี อีกทั้งในหลายตำรายังกล่าวไว้ว่า พระเวทเองก็เกิดจากพระพรหมด้วยเช่นกัน ทำให้พระพรหมนั้นคือผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดในตรีมูรติ

                                    รูปภาพจาก : https://www.hindufaqs.com/prajapatis-the-10-sons-of-lord-brahma/
 


          ในภายหลังนั้นได้เกิดศาสนาพุทธและเชนขึ้นมา ทำให้เหล่าพราหมณ์ต้องบูรณศาสนาขึ้นมาใหม่ โดยทำการยกย่องให้ พระวิษณุ และพระศิวะขึ้นมาโดดเด่นและยิ่งใหญ่เท่าพระพรหม ในบางนิกายนั้นอาจยิ่งใหญ่กว่าพระพรหมเลยก็ได้ เนื่องจากการบูรณศาสนาขึ้นมาใหม่ทำให้เกิดนิกายต่างๆ ขึ้นมา เช่น ไวษณพนิกาย ที่นับถือพระวิษณูหรือพระนารายณ์ หรือ ไศวะนิกาย ที่นับถือพระศิวะ แต่ทั้งหมดนี้นั้นไม่ได้ความว่า พระพรหมจะไร้ผู้ศรัทธา เพียงแต่มีจำนวนน้อยลงจนส่งผลต่อสิ่งอื่นๆ เช่น งานศิลปะ ประติมากรรม วิหาร เป็นต้น

          

                                                           รูปของมหาเทพทั้ง 3 หรือที่เรียกว่า ตรีมูรติ
          รูปภาพจาก : https://www.barraques.cat/viwall/iRoxib_hindu-god-brahma-vishnu-mahesh-pictures-lord-brahma/



             ในศาสนาพุทธเองก็ได้อิทธิพลมาจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดูด้วยเช่นกัน โดยในพระพุทธศาสนานั้น พระพรหมคือบุคคลที่ได้บำเพ็ญเพียรวิปัสสนากรรมฐานอย่างต่อเนื่อง จนสำเร็จฌานในขั้นต่างๆ เมื่อตายไปแล้วๆไปเกิดบนพรหมโลก เป็นชาวสวรรค์ที่มีอยู่สูงกว่าเทวดาทั่วไป ได้รับความสุขสบาย ไม่ต้องทุกข์ทนกับโลกภายนอก มีรูปลักษณ์ที่งดงาม เสพสุขบนพรหมโลกไปจนกว่าจะสิ้นอายุขัย ส่วนท้าวมหาพรหมนั้นจะอยู่บนพรหมโลกชั้นที่ 3 มหาพรหมาภูมิ โดยมีพระพรหมอยู่นับล้านพระองค์ แต่เป็นที่รู้จักอยู่ไม่มากนัก โดยท้าวมหาพรหมณ์นั้นจะมีรูปลักษณ์เหมือนพระพรหมของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ทุกประการ

                                                                     รูปภาพของพระพรหมของพุทธศาสนา
                                  รูปภาพจาก : http://www.10000fah.com/content-น่ารู้เรื่องพรหมในพุทธศาสนาสังคมไทยจะได้เข้า 
                                                       ใจวางใจถูกต้อง-4-2963-104229-1.html
                             


            ในคติพุทธศาสนา พระพรหมถูกแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ รูปพรหม มี 16 ชั้นได้แก่
 1. พรหมปาริสัชชาภูมิ 2. พรหมปุโรหิตาภูมิ 3. มหาพรหมาภูมิ 4. ปริตตาภาภูมิ 5. อัปปมาณาภาภูมิ
 6. อาภัสราภูมิ 7. ปริตตสุภาภูมิ 8. อัปปมาณสุภาภูมิ 9. สุภกิณหาภูมิ 10. เวหัปผลาภูมิ
11. อสัญญีสัตตาภูมิ 12. อวิหาสุทธาวาสพรหมภูมิ 13. อตัปปาสุทธาวาสพรหมภูมิ
14. สุทัสสาสุทธาวาสพรหมภูมิ 15. สุทัสสีสุทธาวาสพรหมภูมิ 16. อกนิฏฐสุทธาวาสพรหมภูมิ
และ อรูปพรหม มี 4 ชั้น ได้แก่
1. อากาสานัญจายตนภูมิ 2. วิญญาณัญจายตนภูมิ 3. อากิญจัญญายตนภูมิ 4. เนวสัญญานาสัญญายตนภูมิโดยอรูปพรหมจะอยู่สูงกว่ารูปพรหม

                                                        รูปของพรหมชั้น "รูปพรหม" ในไตรภูมิพระร่วง ฉบับ กรุงธนบุรี
                                                           รูปภาพจาก : https://th.wikipedia.org/wiki/พระพรหม


              ในไทยนั้นนิยมตั้งศาลท้าวมหาพรหมไว้ตามหน้าอาคารต่างๆ สถานที่ราชการ โดยมีทั้งการกราบไหว้ ขอพรให้ประสบความสำเร็จ

                     

รูปภาพของศาลพระพรหม เอราวัณ

รูปภาพจาก : https://www.pprincess.com/th/tourist-attractions/erawan-shrine

             งานศิลปะ สถาปัตยกรรม

              ด้วยการที่พระวิษณุและพระศิวะนั้นถูกยกย่องให้ยิ่งใหญ่มากขึ้นจนมีนิกายต่างๆของทั้ง 2 เทพ ทำให้พระพรหมนั้นเป็นเทพเพียงองค์เดียวในตรีมูรติที่ไม่มีนิกายเป็นของตนเอง ทำให้ไม่มีการสร้างรูปปั้นหรือสถาปัตยกรรมต่างๆขึ้นมาให้โดยเฉพาะเหมือนเทพองค์อื่นๆ รูปปั้น งานแกะสลักตามวิหารหรือกำแพงของพระพรหมนั้นจึงมักจะพบเจอได้ตามวิหารของนิกายอื่นๆมากกว่าและกลายเป็นเทพชั้นรองไปแทน ซึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นั้นจะพบได้มากที่ประเทศกัมพูชาและอินโดนีเซีย เนื่องจากในอดีตนั้นเคยเป็นเมืองที่ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูรุ่งเรืองมากที่สุดแห่งหนึ่ง โดยพระพรหมที่พบนั้นจะถูกสร้างออกมาให้มี 4 หน้า 4 มือ แต่ละมือจะถือไม้เท้าหรือคทา หม้อน้ำ คัมภีร์พระเวทช้อนตักไขเนย หรืออาจจะเป็นลูกประคำแทนก็ได้ มักถูกสร้างให้มีหนวดสีขาว ประทับอยู่บนดอกบัว แต่งกายด้วยชุดสีขาว และมีหงส์ที่เป็นพาหนะประจำตัวอยู่ข้างๆ เสมอ

                                                รูปแกะสลักของพระพรหมในช่วงคริสต์วรรษที่ 6 - 7 อยู่ที่ Aihole temple
                                                         รูปภาพจาก : https://en.wikipedia.org/wiki/Brahma

                                              รูปของรูปปั้นพระพรหมสร้างจากหินทรายในสมัยนครวัด ประเทศกัมพูชา
                                           รูปภาพจาก : https://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/36.96.3/

                                           รูปปั้นของพระพรหมและพระชายาทั้ง 2 คือ พระกายาตรี และ พระสุรัสวดี
                                                     รูปภาพจาก : https://en.wikipedia.org/wiki/Brahma
                         

                              รูปปั้นแกะสลักพระพรหมในช่วงคริสต์วรรษที่ 12 อยู่ที่ Chennakesava Temple, Somanathapura
                                                           รูปภาพจาก : https://en.wikipedia.org/wiki/Brahma

                                       รูปปั้นพระพรหมในช่วงคริสต์วรรษที่ 12 โดยหม้อน้ำและคัมภีร์หายไป ที่ประเทศกัมพูชา
                                                           รูปภาพจาก : https://en.wikipedia.org/wiki/Brahma




              ต่างจากในไทยที่ยังคงมีการตั้งศาลพระพรหมหรือท้าวมหาพรหมกันให้เห็นอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งเป็นผลมาจากการที่ศาสนาพุทธนั้นมีอิทธิพลอย่างมากในประเทศไทย โดยรูปปั้นของพระพรหมในไทยนั้นจะนิยมสร้างให้พระพรหมมีใบหน้า 4 หรือ 8 หน้า มีมือ 8-10 มือ ถือของต่าง ๆ เช่น  ช้อนตักไขเนยลงในไฟ  หม้อน้ำสำหรับใส่น้ำจากแม่น้ำคงคา  คัมภีร์พระเวท  เทพศาสตรา  คทาอาญาสิทธิ์  ศรและลูกธนู  พระศอคล้องประคำ มีพาหนะเป็นหงส์หรือม้า นิยมสร้างให้ร่างกายเป็นสีทองมากกว่าสีแดงหรือสีส้มตามตำนานของศาสนา  ศาลพระพรหม 2 แห่ง ที่มีชื่อเสียงในไทย คือ ศาลพระพรหมที่โบสถ์พราหมณ์เสาชิงช้า และศาลท้าวมหาพรหมของโรงแรมเอราวัณ ราชประสงค์

                         รูปภาพของเทวรูปพระพรหมที่ถอดแบบมาจากเทวรูปพระพรหมที่ตั้งอยู่ที่ ศาลท้าวมหาพรหม โรงแรมเอราวัณ
                                                       รูปภาพจาก : https://th.wikipedia.org/wiki/พระพรหม





               ถึงแม้ว่าความนิยมของพระพรหมนั้นอาจจะไม่ได้มีมากเท่ากับพระวิษณุ หรือพระศิวะก็ตาม แต่พระพรหมก็ยังคงได้รับการเคารพบูชาจากผู้คนมากมาย ไม่ว่าจะเป็นศาสนาพราหมณ์-ฮินดู หรือศาสนาพุทธตลอดมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน.......


            

                                                             รูปภาพจาก : http://www.silpathai.net/พระพรหมา/

อ้างอิง

เชษฐ์ ติงสัญชลี. (ม.ป.ป.). พระพรหม. สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก

              https://www.sac.or.th/databases/seaarts/th/sculptureth/อินโดนีเซีย/item/

               437-พระพรหม.html

ตำนานเทพแห่งศาสนาพราหมณ์หรือฮินดู. (ม.ป.ป.). สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก

              http://www.oceansmile.com/KHM/Tamnanthep.htm

ประวัติท่านท้าวมหาพรหม. (ม.ป.ป.). สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก

             http://mahaprom.org/page_thai/th_history.html

ท้าวมหาพรหม. (ม.ป.ป.). สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก

             http://www.prapayneethai.com/ท้าวมหาพรหม

พระพรหม. (ม.ป.ป.). สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก https://th.wikipedia.org/wiki/พระพรหม

author. (2557). ความเป็นมาเกี่ยวกับพระพรหม. สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก

             http://www.silpathai.net/พระพรหมา/

author. (2557). พระพรหม. สืบค้นเมื่อ 19 สิงหาคม, 2562 จาก http://www.silpathai.net/พระพรหม/